Yas Süreci ve Şehit Ailesi

..

Sevdiğimiz bir kişinin kaybı, biryakınımızın kaybı, hayatımızda her hangi bir nedenle önemli yer tutan birininkaybı, özellikle de duygusal yatırım yaptıklarımızın kaybı, büyük bir acıkaynağı olur. Hoşumuza gitmeyen bu gerçeklikle hepimiz karşılaşırız. Cinsiyetve yaş fark etmeksizin, yaşanan bu kayıp hepimizde bir yas sürecine neden olur.Bazı insanlar, yas süreci ile daha kolay baş ederler ve olay öncesi yaşamfonksiyonlarına daha kısa sürede döner. Kimi insanlar ise çeşitli nedenlerdendolayı baş etme mekanizması geliştiremez, yaşanan travmatik durumu atlatamazlar.

Yas kelimesini şu şekildetanımlayabiliriz: Ölümden sonra, yaşayanlar tarafından ölüm olayına gösterilen;duygusal, bilişsel,fiziksel ve davranışsal -hayatın diğer evreleri ilekarşılaştırıldığında sıradan olmayan- tepkilerdir.

İstenilmeyen ölüm karşısındainsan beyni, bedeni ve duygu dünyası istenilmeyen tepkiler verebilir. Bu süreçoldukça sıkıntılı ve streslidir ancak bir hastalık değildir. Şu tepkileringörülmesi normaldir.

–       Ölenkişinin öldüğüne inanmama,kabullenmeme, konuşanları susturma, eylemsizlik(şok) (haberinilk alınmasında başlar bir kaç dakika ile birkaç gün arasında değişkenlikgösterir.)

–       Öleniarama beraberinde olayın suçlusunu arama bazen kendini suçlama aşırı öfke hattasaldırganlık( şok döneminden sonra gelir genellikle öleni görme ve defindensonra biter bazen bir hafta kadar sürer)

–        yeni durumla ilgili planlar ve gelecekkaygısı, çökkünlük dönemi bu dönemde genellikle yalnız kalma ihtiyacı doğar.Bir taraftan gelecekle ilgili planlar yapılırken diğer taraftan çaresizlikduyguları gelişebilir. (genellikle cenaze merasimlerinden,taziyelerinazalmasından sonra ilk hafta içinde başlar alınan sosyal destek ve ekonomikdestek bu süreci kısaltır)

–       Yenidenbütünleştirme ve yapılandırma dönemi: yastaki kişi artık kaybı ile birlikteyaşar, sosyal faaliyetlerine devam eder, uyku düzeni ve beslenme normalleşirancak kaybedilenin yoksunluğunu yaşayacağı duygusal bir durum ve başkahatırlatıcılarla karşılaşınca geriye döner.( bu dönem ilk haftalardan sonra ikiyıla kadar sürebilir)

Yas döneminde kişilerde öfke,yalnızlık, hasret, anksiyete, suçluluk, içe kapanma… gibi duygusal tepkiler;yorgunluk, bitkinlik, ağız kuruluğu ,boğazda düğümlenme,nedeni bulunamayanağrılar,sindirim sistemi bozuklukları… gibi bedensel tepkiler; ağlama,dalgınlık, huzursuzluk, ölen kişiyi hatırlatıcıları arama yada kaçınma, öleninsesini duyma… gibi davranışsal tepkiler; ölen kişinin halen yaşadığı düşüncesiile baş etmeye çalışma, odaklanamama, halüsinasyonlar görme, ölen ile ilgilizihinsel meşguliyet… gibi düşünsel tepkiler olabilir. “Normal bir yas süreci birkaç haftadan iki yıla kadar uzaya bilir. Ancakiki yılı geçen yas sürelerinde patolojik olgusu değerlendirilebilir.”(şenelmiş 2006)

Ölen kişinin yakınlığı, yaşı,geride bıraktıkları, ölüm şekli, pek çok unsur yaş sürecini etkiler. Buunsurların en önemlilerinden biri beklenmedik ölüm haberidir. Şehit aileleri,beklenmedik bir şekilde sevdiklerini kaybeden ana,baba,eş,çocuk, kardeştir. Yassüreci mutlaka zamanında sağlıklı bir şekilde yaşanması gereken bir süreçtir.Eğer bu süreç olması gerektiği gibi yaşanmaz ise patolojik yas durumu ortayaçıkar ki bu durumun ömür boyu sürme ihtimali dahi vardır. Şehidin geridebıraktıklarında yas süreci diğer ölümlerden farklılık gösterebilmektedir. Şehitolanın ölümü  vatan uğruna olduğundansadece yakınlarının yas yaşadığı bir ölüm haberi değildir. milletin üzülmesineneden olur ve büyük bir kitlenin ilgisini çeker. Şehit ailesinde yas sürecinietkileyen diğer ölümlerde ve akabinde gelen yas sürecinden farklı olan; şehitailesine gösterilen bu ilgi ve aile üyelerinden beklenen vâkarlı duruştur.Bazen bu ilgi ve beklentinin doğru yönetilememesi, yönlendirilememesi sonucundaoluşan baskı nedeniyle ailenin yas sürecini sağlıklı tamamlamasızorlaşmaktadır. Şehit ailesinin yas sürecini zorlaştıran toplumla ilgili birdiğer husus ta aile ile gerek yüz yüze gerekse sosyal medya ortamında karşılaşanetkileşime geçen kişilerin kaba, anlayışsız hatta hastalıklı diyebileceğimdavranışlarıdır. Nasıl ki şehit ailesinden vâkur bir duruş bekleniyorsatoplumun her bir ferdinin de aynı duruşu göstermesi gerekir.

Süreci olumsuz etkileyen ikiörnek vermek istiyorum. Bir şehit cenazemizde, şehidin ailesinin taşındığı resmiaracın önünde yanlarında ve arkasında şehit ailesi yazısı bulunmasına rağmen;bu aracı sollamak için sıkıştıran hatta önüne geçip hareket halinde bir eliylearacını kullanan diğer eliyle telefonla çekim yapan ve bunu yaparken de şehitailesinin bulunduğu aracın hareketini kısıtlayan kişileri gördüm.  Yas sürecinin sağlıklı tamamlanmasına olumluetki eden son vedalaşma ve görme olayında aile yakını olmadığı halde şehidinyakınlarının yanında yalan söyleyerek ben de şehit yakınıyım deyip şehidigörmeye çalışanları gördüm. Lütfen şimdi gözlerinizi kapatın ve o anı bir şehityakını olarak kendinizin yaşadığını düşünün… üzülürsünüz hatta öfkelenirsiniz.

Şehit haberinin verilmesiyetkililerce ve uzman kişilerce yapılmaktadır. Bu durum yani ilk haberinverilmesi yas döneminin sağlıklı atlatılmasında çok önemlidir. Ancak günümüzdeinternetin neredeyse halkın tamamı tarafından kullanılması sosyal medya vehaberleşme ağının hızı nedeniyle bu işte sıkıntılar yaşanmaktadır. Bazı insanlarböyle bir haberi ilk veren olmakta yarışıyorlar. Ve en çok da bu kişiler şehitailesinden vâkur duruş bekliyorlar. Bu kişilere sormak gerekir. Evladınıciğerparesini  kaybeden sen olsaydın,hayatım dediğini kaybeden sen olsaydın, kahramanım dediği babasını kaybedençocuk olsaydın haberi sosyal medyadan mı almak isterdin yoksa devletyetkililerinden uzman kişilerden mi ?

15 Temmuz Şehitlerimizin ailelerive bütün şehitlerimizin aileleri sizlere karşı toplum olarak kusurumuz olduysa yücegönlünüze sığınırız. Allah’ın rahmeti selamı sizin üzerinize olsun. Vesselam…