Nöbetçi Eczaneler
türkiye’de “egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir.”kuralını devlet yönetimine yerleştiren, demokrasiyi taçlandıran cumhuriyetinilanının üzerinden 96 yıl geçti.
türkiye’de “egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir.” kuralınıdevlet yönetimine yerleştiren ve demokrasiyi taçlandıran cumhuriyetin ilanınınüzerinden 96 yıl geçti.
milli mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından büyükÖnder mustafa kemal atatürk, yeni türk devletinin yüzünü çağdaşlaşma vedemokrasiye çevirdi.
ankara’nın türkiye devletinin hükümet merkezi olmasınınardından mevcut rejimin isminin de bütün açıklığıyla konulması, yeni devletinbaşkanının da seçilmesi gerekiyordu. o güne kadar devlet başkanlığı görevi,türkiye büyük millet meclisi (tbmm) başkanı olarak atatürk tarafındanyürütülmüştü.
bazı yabancı ülkeler de lozan antlaşması’nın onayı içintürkiye’deki yeni devlet rejiminin daha açık şekilde belirlenmesiniistiyorlardı. bu sıralarda İcra vekilleri heyeti’nin istifası ve meclisingüvenini kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması da bu soruna acilçözüm gerektirdi.
25 ekim 1923’te ise hükümetin istifasıyla bir bunalımortaya çıktı. bu olay atatürk’e, cumhuriyeti ilan etmek için beklediği fırsatıverdi. 28 ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması üzerine mustafa kemalpaşa, Çankaya köşkü’nde arkadaşlarına “yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz.”diyerek fikrini açıkladı.
atatürk o gece, İsmet İnönü ile 1921 anayasası’nın bazımaddelerini değiştiren kanun tasarısını da hazırladı.
29 ekim 1923’te parti grubunda görüşe sunulan tasarıdayer alan bazı hükümler şunlardı:
– “türkiye devleti’nin hükümet şekli cumhuriyettir.”
– “türkiye devleti, yönetim birimlerini bakanlar kuruluaracılığıyla yönetir.”
– “cumhurbaşkanı, türkiye büyük millet meclisi tarafındankendi üyeleri arasından bir seçim dönemi için seçilir.”
– “cumhurbaşkanı, devletin başkanıdır. bu sıfatla gerekligördükçe meclis ve bakanlar kuruluna başkanlık eder.”
aynı gün mecliste görüşülen tasarı, yapılan konuşmalardansonra saat 20.30’da oturuma katılan 158 üyenin tamamının oyuyla kabul edildi.cumhuriyetin ilanı “yaşasın cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla karşılandı.
tartışmalara son verildi
bundan sonra cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi.
yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamınınoyunu alan mustafa kemal atatürk, tbmm tarafından yeni türk devletinin ilkcumhurbaşkanı seçildi. bunun üzerine kürsüye gelen mustafa kemal, konuşmasını“türkiye cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır.” sözüyle tamamladı.
böylece devletin adı ve rejimiyle ilgili tartışmalara sonverildi ve devlet başkanlığı konusu çözüme kavuştu. hükümetin kurulma şekliyeniden düzenlendi.
buna göre; cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan dabakanlarını seçip cumhurbaşkanının onayına sunacaktı. bu uygulamayla, meclishükümeti sistemi yerine parlamenter rejime geçilmiş oldu.
İlk hükümeti kurmakla İsmet İnönü görevlendirilirken,fethi okyar da tbmm başkanlığı’na seçildi.
bayram ilan edildi
türk halkı, 29 ekim gecesi ve 30 ekim günü cumhuriyetinilanını kutladı. 26 ekim 1924’te yayımlanan kararname ile cumhuriyetin ilanının101 pare top atışı ve düzenlenecek etkinliklerle kutlanmasına karar verildi.karar doğrultusunda 29 ekim 1924’teki etkinlikler, kutlamaların başlangıcıoldu.
hariciye vekaleti, 2 Şubat 1925’te bir kanun teklifiyle29 ekim’in bayram olmasını önerdi. teklif, meclis anayasa komisyonu tarafındanincelendi ve 18 nisan’da karara bağlandı. tbmm’de teklifin 19 nisan’da kabuledilmesiyle 29 ekim, 1925 yılından bu yana ”milli bayram” olarak kutlanmayabaşlandı.
haber merkezi