FİLAMİNGO ÖLÜMLERİ NEDEN OLUYOR?

aksaray Üniversitesi (asÜ) veteriner fakültesi dekanı prof. dr. mustafa cemal darılmaz tuz gölü’ne bu yıl beklenenin üzerinde flamingo geldiğini, pandemiden dolayı üremelerinin yavrularının çok fazla olmasından dolayı, tuz gölü’ndeki suyun kuraklık nedeni ile hızlı çekilmesinin ve flamingoların besine ulaşamamasının yavru kaybına neden oldu. flamingoyu etkileyen ekolojik faktörleri iyi anlamdıramazsak yanılabiliriz, çiftçilerin kullandığı sulama suyuyla doğrudan bir ilişkisi yok dedi.

aksaray Üniversitesi (asÜ) veteriner fakültesi dekanı prof. dr. mustafa cemal darılmaz tuz gölünde yaşanan üzücü flamingo ölümlerine açıklık getirmek üzere açıklamada bulundu.tabi tuz gölünde yavru flamingo ölümlerini anlaya bilmek ve açıklaya bilmek için önce isterseniz tuz gölünü kısaca tanıtmak isterim. bizim canlıları etkileyen ekolojik faktör dediğimiz sıcaklık besin miktarı gibi etmenler var. tuz gölü bildiğiniz gibi türkiye’nin en büyük ikinci gölü ve sığ bir göl yaklaşık bir çok yerinde 50 cm ye kadar su yüksekliği var ve yüzey alanını ve su miktarını son bahar ve kışın kar yağışı ve yağmur sularına borçlu yani tuz gölünü besleyen büyük bir nehir veya bir dere yok ana kaynağı dediğim gibi yağmur suyu ve kar suyu tabi kışın bitmesi baharın gelmesiyle havaların ısınmasıyla birlikte tuz gölü binlerce yıldır bu aylardan itibaren bahar ayı ile birlikte havaların ısınmasıyla suyun hızlıca buharlaşması neticesinde iç tarafa doğru çekilir. bu çekilme hızı neye bağlı hava sıcaklığına bağlı, bu hava sıcaklığı ve yağış miktarı bazı yıllar değiştiği için bu hız bazen az bazen çok olur. bunu bir kenara koyduktan sonra birazda flamingodan bahsedelim.  flamingo dünyada 6 türü olan türkiye’deki türü büyük flamingo olarak adlandırılan, flamingoların en büyüğü ve en yağın türü dünyada yaklaşık 700 bine yakın nüfusu olan yani buna popülasyon diyoruz. 700 bine yakın birey var.  bu bireyler nerde yaşıyor diye baktığımız zaman türkiye’nin de içinde bulunduğu akdeniz havzası ki İspanya’ya kadar uzar. afrika’nın kuzeyi birde ortadoğu’da iran, hindistan ve pakistan’ın bir kısmında yaşar. flamingolar havanın ısınmasıyla birlikte biliyorsunuz mart nisan aylarında tuz gölüne gelir. niye tuz gölüne gelir. az önce tuz gölünden kısaca bahsetmiştim zaten, flamingolar özellikle tuzlu suları acı suları ve sığ suları tercih ediyorlar. bunu tercih etmelerindeki faktörlerden nedenlerden biriyse yuvalarını daha rahatlıkla yapabiliyorlar birincisi bu sığ sularda çünkü yuvalarını çamurun içerisine bir yükselti yaparak yaklaşık 40 -50 cm’lik  bir yuva yaparlar. su derin olursa haliyle yuva suyun altında kalacağı için başka gölü tercih etmiyorlar birincisi bu, ikincisi ana besin kaynakları burada yani tuz gölünün o bildiğimiz meşhur şu pembe rengini veren artimya dediğimiz  bilimsel anlamıyla omurgasız canlılar antler ve bir kısım bakteriler suda yaşıyor. flamingolarda bu suyu filtre ederek gagalarıyla beslenir. bir üçüncüsü de flamingolar korunmasız canlılar ve insanlardan mümkün olduğunca uzak yerlere yuva yaparlar. tuz gölünün böyle insanların ulaşamayacağı erişemeyeceği, iki yabani hayvanların yani avcı hayvanların tilkinin sansarın ulaşamayacağı yere yuva yaparlar ki yavrularını koruyabilsinler. o yüzden tuz gölünü tercih ediyorlar. yani tuz gölüne giden bir vatandaş ben flamingo görüyüm derse görebilir mi hayır kesinlikle göremez zaten. neden çünkü tuz gölünün içinde merkezi yerlerine yuva yapıyorlar. yuvalarını yapıyorlar mart nisan gibi ve her ebe beyin bir tane yumurta bırakır yuvaya ve bu yuva yaklaşık 30 günlük bir süreden sonra yumurtadan yavru çıkar.  yavru birey kendine bakamaz.  ebe beyinin bakımına muhtaç biz flamingolardaki duruma kreş bakımı diyoruz. anne veya baba beslenir. beslendikten sonra ağızından kırmızı süt gibi bir salgı salarak yavrusunu besler. ne zamana kadar kısmen uçmayı öğrenene kadar, kendi beslenene kadarki bu süre 2 ila 2,5 aylık bir süre böyle geçmesi gerekiyor. 

tuz gölü bu aylarda hızlıca içeriye çekiliyor.  bir huşuda ekleyelim bu özel bir husus olsun. pandemi döneminde insan hareketinin azalması bütün dünyada flamingolara olumlu yansıdı. nasıl olumlu yansıdı. flamingoların nüfusu arttı. yani insan hareketliliğinin azalması flamingo nüfusunu arttırdı. bu iyi bir şey mi? İlk görünüşte iyi bir şey, İnsan hareketliliği flamingoları rahatsız etme veya diğer etmenleri azalttı. İnsan hareketliliğinin azalması flamingoların rahat üremesine neden oldu. bu nüfus arttı. İşte fabrikalar kısmen çalışmadı, insan hareketlerinin değer faktörü azalınca flamingolara olumlu yaşadı. bu olumlu yaşamayı dünyada nerden biliyoruz. diğer flamingo kuluçka ve üreme alanlarındaki yapılan bilimsel çalışmaların bu sayıların arttığı ve nedeninin diğer ülkelerde pandemiye bağlı olarak yani insan hareketinin azalmasına bağlı olarak olduğu bilimsel olarak literatüre geçti. biz de nisan ayından itibaren türkiye’de bu durumu gözledik. mart nisan ayına döndüğümüz zaman türkiye’nin hemen hemen her noktasında sulak olan her noktasında flamingo haberleri yapıldı. flamingo buraya geldi burada konakladı ama sadece oraya beslenmek için geldi. Üremek için değil, bu nüfus artışını biz gözlemledikten sonra mart nisan ayında bu hususu vurguladık.  flamingolar üremek için tuz gölüne gelecek evet bu güzel bir şey ama tuz gölündeki besin kapasitesi sınırlı yani tuz gölüne sınırsız miktarda flamingo gelirse ne olur beslenemez. tuz gölü belli bir hacime sahip, bahsettiğim gibi doğal bir durumu da mevcut, bu durumdan dolayı tuz gölü hızlıca çekilince besin miktarı daha da azalıyor ve besleyebileceği flamingo sayısı yıllık çevre şehircilik bakanlığının açıkladı ve sayım yaptığı rakamlara dayanarak söylüyorum ortalama 20bin yavru dünyaya geliyor. her birine iki ebe beyinde katarsak 60 binlik bir popülasyondan bahsediyoruz tuz gölü için, bu yılki sayımlar yapılmadığı için net bir sayı veremiyoruz ama bahsettiğim hususlardan sayı belki bir buçuk kat daha fazlaydı. ama tuz gölü aynı tuz gölü tuz gölü değişmedi. bu yıl metrolojinin açıkladığı verilere son üç aylık verilere baktığımız zaman yağış miktarı bir önceki yıla baktığımız zaman biraz daha azaldı. hava sıcaklığı biraz daha artış gösterdi. bunlarda eklenince flamingo nüfusunun popülasyonun artmış olması, bu şu anlamada geliyor.  flamingolar kreş oluşturuyor demiştik tuz gölünün iç kesimlerinde yeni kreş alanları oluşturdular.  bu yeni kreş alanlarını muhtemelen tuz gölünün biraz daha dış kısmına yapmış olan koloniler var. bu şu anlamada geliyor koloniyi buraya yaptı ama tuz gölü hızlı çekilince yavru beslenemiyor haliyle çünkü anne babaya muhtaç ebe beyine muhtaç orda suda yok ve üzücü bir şekilde hayatını kaybediyor. aslında biz her yıl ondan önceki yılda sürekli olarak yavru flamingo ölümlerini tuz gölünde görüyoruz.  bu miktarın fazla olmasının sebeplerini besin miktarının az olması, yağışın az olması en önemlisi fazla flamingo popülasyonun daha büyük olmasına bağlayabiliriz. pandemiden dolayı, tuz gölünü besleyen ana bir nehir kanal yoktur. tuz gölünün özel bir su kimyası var. niye tuz gölü diyoruz tuzluluk oranı çok yüksek dışardan su girişi nerde ise yok kapalı bir havza yağmur ve kar suyu ile besleniyor ve bu suda özel bir su  kimyası oluşturuyor. bu ne işe yarıyor. suda flamingonun ana besinlerini oluşturuyor. yani algleri ve artemiaları oluşturuyor. siz bu kimyasını değiştirirseniz. nasıl değiştirebilirseniz? dışarıdan bir su girişi gibi fazla miktarda su girişi olursa bu su kimyası değişir ve haliyle besinler yok olur. mikro besinler dediğimiz besinler ortadan kaybolur

dışardan tarım alanındaki çiftçilerin yaptığı sulama kanallarıyla şu anki flamingo, yavru flamingo kayıplarının bir ilişkisi doğrudan veya dolaylı olarak yok. zaten başta anlattım genişçe tuz gölünü hem de flamingonun hayatını bu ekolojik faktörleri bu flamingonun hayatını, tuz gölünü iyi anlamdıramazsak, flamingoyu etkileyen ekolojik faktörleri iyi anlamdıramazsak yanılabiliriz. o yüzden  uzun bir açıklama yaptım. diğer çiftçilerin kullandığı sulama suyuyla doğrudan bir ilişkisi yok. o su gelse bile zaten tuz gölünün neresine yuva yapıyor dedik iç kesimlerine o su zaten o bölgelere ulaşmıyor ve dedik ki fazlada olursa zaten zararlı suyun kimyasına, flamingoya direk bir zararı yok ama besinlerine zarar verdiği için flamingo beslenemiyor. Çok fazla olursa zaten oradaki tarım havzaları yeni bir havza değil, sulama kanalları yeni bir durum değil, zaten olağan bir durum var orda olağan olmayan ne bu yıl için popülasyonun fazla olması, iki sıcaklıkla birlikte yağışın az olması bizim için bu yıl beklenmeyen bir durum olduğu için yavru flamingo kayıplarını fazlaca gözlemledik. geçen yıl gözlemledik mi evet bu yıl anlattığım ekstra koşullar yavru flamingo sayısının ölümünü arttırdı. Üzücü bir şekilde, bundan dolayı doğal bir ölüm demiyoruz ekolojik faktörlere bağlı habitat değişikliği faktörlerin değişiminden dolayı ölümler diyoruz biz buna diye konuştu.

haber : yaşar karatay