Nöbetçi Eczaneler
1-7 mart deprem haftası nedeni aksaray’daki deprem hakkında açıklamalarda bulunan aksaray jeoloji mühendisleri odası başkanı tayfun aydın, aksaray ve yakın çevresinin diri fayları ve deprem potansiyelleri ile aksaray ve çevresi için doğal afet tehlike kaynakları, genel jeolojik özellikleri, bölgenin depremselliği, bölgedeki diri fay hatları, diri fay hatlarının deprem üretme potansiyelleri hakkında açıklamalarda bulundu.
depremin kaçınılmaz bir doğa olayı olduğunun altını çizen tayfun aydın, deprem doğa olayıdır ve yaşanacaktır. bunun için binalarımız yapılırken deprem hesapları da yapılıyor. sağlam binalar sayesinde yaşanacak deprem olaylarında can ve mal kaybı yaşanmayacağını söyledi.
aksaray bölgesinde bulunan tuz gölü fay hattındaki olası depremden de bahseden aksaray jeoloji mühendisleri odası başkanı tayfun aydın, aksaray il merkezi için en tehlikeli fay tuzgölü fayı’nın helvadere segmentidir. tarafımızdan yapılan paleosismoloji çalışmalarına göre deprem tekrarlanma aralığı dolmuş olan bu segmentin her an yaklaşık mw 7,0 büyüklüğünde deprem üretme potansiyeli bulunmaktadır. bu büyüklük helvadere segmentinin tek başına üretebileceği maksimum deprem olup, en iyimser senaryodur. kuzeydeki acıpınar ya da güneydeki altunhisar segmentlerinin birlikte kırılması durumunda meydana gelebilecek deprem büyüklüğü mw > 7,5 olacaktır.
tuzgölü fayı’nın helvadere segmenti, helvadere göleti’nin altından geçmektedir. olası bir depremde, göletin yıkılması durumunda koçpınar ve elmacık köylerinde yoğun hasar meydana gelebilir” dedi.
afet hakkında da bilgi veren aydın, toplumun tamamı veya belirli bir kesimi için fiziksel, ekonomik veya sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı veya insan faaliyetlerini durduran ve kesintiye uğratan, etkilenen toplumun baş etme kapasitesinin yeterli olmadığı, doğa, teknoloji veya insan kaynaklı olaylardır. afet, bir olayın kendisi değil, doğurduğu sonuçtur.
deprem, tsunami, volkanizma, obruklaşma, heyelan, sel, çığ, kuraklık, fırtına, dolu, hortum, göktaşı düşmesi vb. oluşumu engellenemeyen jeolojik, meteorolojik, hidrolojik, klimatolojik, biyolojik ya da kaynağı dünya dışı olan tehlikelerden kaynaklanan doğa olaylarının sonuçlarıdır.
aksaray ve çevresi için doğal afet tehlike kaynakları hakkında da açıklamada bulunan aksaray jeoloji mühendisleri odası başkanı tayfun aydın, aksaray’da deprem (tuz gölü fay zonu), volkanizma (hasandağı), obruklaşma (eskil, sultanhanı), sel (mamasın barajı, ulu ırmak, helvadere göleti), Çığ (hasandağı) oluşabileceğini belirtti.
aksaray ve yakın çevresinin genel jeolojik özelliklerini de anlatan jeoloji mühendisi odası başkanı tayfun aydın, aksaray ve çevresinde temelde paleozoyik yaşlı kırşehir masifine ait metamorfitler yer alır. bu birimleri tektonik bir dokanakla orta anadolu ofiyolitli karmaşığının bu bölgedeki uzantısı olan mamasun ofiyolitik karışığı üzerlemektedir. kırşehir masifi metamorfitleri ve mamasun ofiyolitik karışığı geç kretase yaşlı ağaçören granitoyidi tarafından kesilmektedir. bu birimlerin üzerine uyumsuzlukla eosen (yipresiyen) yaşlı Çayraz formasyonu gelir. Üst eosen’den itibaren sıkışmalı tektonizmanın etkisi altında kalan havza sığlaşarak açık deniz ile olan bağlantısı kesilmiştir.
bu dönemde karasal kırıntılılar ve evaporitlerle temsil olunan geç eosen – oligosen yaşlı yassıpur formasyonu Çayraz formasyonunun üzerine uyumsuz olarak çökelmiştir.
aksaray ile hasan dağı çevresini kapsayan bölüm, orta anadolu volkanik
bölgesi (oavb) içerisinde yer alır. oavb, miyosen’den itibaren, doğu akdeniz bölgesi’nde afrika-arabistan ve avrasya levhaları arasındaki yakınsama ve bununla ilişkili yitim sonucunda, dalan itosfer diliminin üstündeki kabuğun genişlemesine bağlı olarak gelişmiştir (innocenti vd., 1975; batum, 1978; tokel vd., 1988; toprak ve göncüoğlu, 1993). bu alanda yaşları geç miyosen’den holosen’e kadar (holosen dahil) değişen volkanik kayaçlar yüzeyler.
genellikle keçikalesi, keçiboyduran, erciyes, acıgöl, göllüdağ, melendiz ve hasandağı volkanizmasının ürünü lav, tüf ve ignimbritlerden oluflan volkanitlere, yanal ve düşey geçişli olarak gölsel ve karasal çökel birimler eşlik etmektedir. bu volkano-sedimanter istifin ilk ürünleri karasal kırıntılılar, kireçtaşı ve ignimbirit ara seviyeleri ve andezitik lav dilleri ile temsil olunan Ürgüp formasyonudur
kızılkaya ignimbiritlerinin üzerinde uyumsuz olarak, göl karbonatlarından oluşan ve stratigrafik konumu nedeniyle geç
pliyosen yaşta olduğu düşünülen kışladağ
formasyonu yer alır (dönmez vd., 2005). aksaray ve çevresinde kuvaterner’de volkanizma oldukça etkin olmuştur. kuvaterner volkanizmasının ilk ürünleri piroklastikler, andezit ve bazaltik
andezitik lavlardan oluflan keçiboyduran
volkanitleri’dir. keçiboyduran volkanitleri radyometrik yaş verilerine göre erken pleyistosen yaşlıdır.
bölgedeki en genç volkanik ürünler geç pleyistosen-holosen yaşlı (ercan vd., 1990) hasandağ volkanitleridir. hasandağ volkanitleri farkl› evrelerde oluşmuş kül ve
blok akmaları, döküntü ve akma tüfleri ile andezitik, bazaltik ve riyolitik lavlardan oluflmaktadır (dönmez vd., 2005). holosen’de, baz› alanlarda kırıklar boyunca travertenler ve tgfz boyunca alüvyon
yelpazeleri oluşmuşlardır. güncel alüvyon oluşumu devam etmektedir.
aksaray ve çevresinin depremselliğini de anlatan aksaray jeoloji mühendisleri odası başkanı tayfun aydın, uluslararası standartlarda deprem risk analizleri, nükleer santral vb. büyük mühendislik yapıları için 300 km yarı çaplı alanda yer alan aktif fay hatlarına göre (iaea, 2010) yapılmasına karşın, bu ve benzeri çalışmalarda yerel zemin koşulları da dikkate alınarak 100-150 km yarı çaplı alan içerisinde kalan tüm aktif yapılara göre senaryo hazırlanmalıdır. bu çalışma özelinde, 130 km yarı çaplı alan içerisinde kalan, aksaray il merkezini ve ilçelerini etkileyebilecek faylar dikkate alınmıştır.
bölgedeki diri fay hatlarından da bahseden aydın, aksaray il merkezi ve ilçelerini etkileyebilecek özellikte toplam 22 adet aktif fay zonu, tekil fay ya da fay segmenti bulunmaktadır.
tuzgölü fay hattında bor, alktunhisar, helvadere, acıpınar, koçpınar ve büyükkışla fay hatlarından bahsedebilriiz.
aksaray ve yakın çevresindeki diri fayların deprem üretme potansiyellerini de anlatan tayfun aydın, kürçer ve gökten (2011) tarafından yürütülen paleosismoloji çalışmalarına göre, helvadere (akhisar-kılıç) segmenti üzerinde son 10.500 yıl içerisinde yüzey kırığı üretmiş iki büyük deprem meydana gelmiştir. bu depremlerden ilki günümüzden yaklaşık 10.000 yıl öncesi ikincisi ise günümüzden 5336 yıl önce meydana gelmiştir. bu yaş verilerine göre helvadere segmenti üzerindeki ortalama deprem tekrarlanma aralığı 5000 yıl olup, son depremden günümüze kadar geçen süre de yaklaşık 5000 yıldır. son depremden günümüze kadar geçen süre, ortalama deprem tekrarlanma aralığına eşit olduğu için helvadere segmenti bir sismik boşluk olarak değerlendirilmektedir.
aksaray il merkezi ulu irmak’ın biriktirmiş olduğu bir alüviyal yelpaze üzerinde yer almaktadır. bu tür zeminler pekişmemiş, ve suya doygun zeminler olup yeraltı su seviyesi oldukça sığdır (<5 m). bu nedenle aksaray çevresindeki ya da içerisinden geçen tuzgölü fayı’ndan kaynaklanabilecek bir depremde sıvılaşma nedeniyle ağır hasar meydana gelmesi kuvvetle muhtemeldir.
yerleşim alanı kuvaterner yaşlı genç alüvyonlardan oluşan aksaray il merkezi zemin sıvılaşması açısından detaylı olarak ele alınmalı ve ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte sıvılaşma potansiyelinin belirlenmesi gerekmektedir.
tuzgölü fayı’nın helvadere segmenti, hasandağı’nın hemen doğusundan geçmektedir. bu faydan kaynaklanabilecek bir depremin hasandağı’nda volkanik etkinliği tetikleme olasılığı vardır. böyle bir senaryonun mutlaka göz önüne alınarak volkanik tehlikeler açısından da önlemlerin alınması gerekir.
deprem kökenli doğal afet senaryoları hazırlanırken, il sınırları dahilindeki faylarla sınırlı kalınmamalı belirli bir alanda (100-150 km yarı çaplı alan) yer alan aktif faylar gözetilmelidir.
aksaray ve çevresini etkileyebilecek özellikteki diri faylardan, üzerinde yeterli paleosismoloji çalışması yapılmamış olan fayların ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği halinde çalışılması önerilmektedir.
haber yaşar karatay